Quảng trường Cộng hòa Almaty và tượng đài Độc lập 28 m

Quảng trường Cộng hòa (tiếng Kazakh: Respublika alañy) là không gian lễ hội và chính trị trung tâm của Almaty, dài khoảng 580 m. Giữa quảng trường là tượng đài Độc lập: một cột cao 28 m, trên đỉnh là “Người Vàng” cưỡi báo tuyết có cánh. Chỉ cần đứng ở đây vài chục phút, du khách có thể đọc được gần như cả lịch sử Kazakhstan hiện đại, từ thời Xô Viết, biến cố tháng 12/1986 đến ngày độc lập.

Ở đâu, đi thế nào

• Quảng trường nằm trong khu trung tâm Almaty, giữa đại lộ Nazarbayev và phố Zheltoksan, phố Satpayev chạy cắt ngang. Theo trang du lịch welcome.kz, quảng trường dài khoảng 580 m, chỗ rộng nhất khoảng 210 m.
• Ga metro gần nhất là Abai, cách khoảng 800 m. Nhiều tuyến xe buýt dừng quanh quảng trường.
• Quảng trường cùng khu trung tâm với công viên Panfilov; đoàn tham quan thường ghép quảng trường vào cùng buổi city tour với nhà thờ Zenkov và đồi Kok Tobe.

Lịch sử và những điều đặc biệt

Quảng trường xây cuối thời Xô Viết

Quảng trường được xây theo chủ trương của Dinmukhamed Kunaev, Bí thư thứ nhất Đảng Cộng sản Kazakhstan, vì quảng trường Lenin cũ không còn đủ chỗ cho các dịp lễ lớn. Về năm khánh thành, các nguồn ghi khác nhau: Wikipedia tiếng Nga và welcome.kz ghi năm 1975, Wikipedia tiếng Anh và Advantour ghi năm 1980. Quảng trường cũng đổi tên nhiều lần: Quảng trường Mới, rồi mang tên Brezhnev từ năm 1982, trở lại tên Quảng trường Mới ngày 1/4/1988, và mang tên Quảng trường Cộng hòa từ ngày 23/5/1990. Năm 1982, nhóm tác giả công trình nhận Giải thưởng Nhà nước Liên Xô về kiến trúc.

Tháng 12/1986: Jeltoqsan

Ngày 16/12/1986, Moskva thay Kunaev bằng Gennady Kolbin, một người dân tộc Nga do trung ương chỉ định. Sáng 17/12, sinh viên và thanh niên đổ về quảng trường, khi đó mang tên Brezhnev, để phản đối. Cuộc biểu tình bị lực lượng an ninh giải tán, kéo dài đến 19/12; hàng nghìn người bị bắt giữ. Số người thiệt mạng đến nay không có con số thống nhất: số liệu chính thức thời đó rất thấp, các ước tính sau này cao hơn nhiều. Sự kiện được người Kazakhstan gọi là Jeltoqsan (tháng Mười hai) và được khắc trên một phù điêu của tượng đài Độc lập.

Tượng đài Độc lập và “Người Vàng”

• Tượng đài được quyết định xây theo nghị quyết của Tổng thống ngày 13/7/1995 và khánh thành năm 1996, nhân 5 năm Kazakhstan độc lập (16/12/1991). Nhóm tác giả do kiến trúc sư Shota Valikhanov chủ trì.
• Cột đá cao 28 m, dáng lấy cảm hứng từ những trụ đá cổ kulpytas của người Kazakh. Trên đỉnh là tượng đồng “Người Vàng” cao khoảng 6 m đứng trên lưng báo tuyết có cánh.
• “Người Vàng” mô phỏng một chiến binh Saka được khai quật năm 1969 trong gò mộ Issyk gần Almaty, chôn cùng bộ giáp phủ vàng. Hiện vật này nay là một biểu tượng quốc gia của Kazakhstan.
• Quanh chân tượng đài là mười phù điêu đồng kể lịch sử: nữ hoàng Tomyris thắng quân Ba Tư, triết gia Al-Farabi, Hãn quốc Kazakh thế kỷ 15, cuộc “chạy nạn chân trần” 1723–1727, Abylai Khan, Thế chiến II, sự kiện tháng 12/1986 và lễ tuyên bố độc lập. Dưới chân cột là nhóm tượng Cha, Mẹ và hai em bé cưỡi ngựa non, tượng trưng cho tương lai.

Tháng 1/2022 và sự phục dựng

Trong bạo loạn tháng 1/2022, tòa thị chính (akimat) Almaty ở đầu quảng trường bị đốt; theo báo chí Kazakhstan, khoảng 80% công trình bị lửa phá hủy. Tòa nhà đã được phục dựng, giữ dáng kiến trúc cũ, ngôi sao trên mặt tiền được thay bằng hình shanyrak (đỉnh lều truyền thống). Cuối năm 2022, đài tưởng niệm Tagzym dành cho các nạn nhân của sự kiện này được dựng ở phía đông quảng trường.

Nên xem, nên làm gì

• Tượng đài Độc lập: đi một vòng quanh chân cột để xem mười phù điêu lịch sử; hướng dẫn viên địa phương sẽ giúp nhận ra từng nhân vật.
• Tòa thị chính Almaty: công trình cuối thời Xô Viết, nguyên là trụ sở Trung ương Đảng Cộng sản Kazakhstan, khép lại trục chính của quảng trường. Chỉ ngắm từ bên ngoài.
• Bảo tàng Trung ương Nhà nước Kazakhstan: nằm gần phía đông quảng trường, lưu giữ khoảng 300.000 hiện vật, phù hợp khách muốn hiểu sâu lịch sử. Nên kiểm tra giờ mở cửa trước.
• Tượng đài “Bình minh Tự do” (Täuelsizdik tany): dựng năm 2006 ở góc phố Zheltoksan – Satpayev, tưởng niệm những người tham gia sự kiện tháng 12/1986.
• Đài tưởng niệm Tagzym: khối đá đen, xám, trắng, tưởng nhớ nạn nhân tháng 1/2022.

Thời điểm đẹp và thời tiết

Quảng trường mở tự do quanh năm. Ngày trời trong, phía sau tòa thị chính là dãy núi tuyết, rất đẹp để chụp ảnh. Nếu đi đúng dịp, du khách có thể gặp lễ Nauryz (Tết cổ truyền, quanh ngày 22/3), được tổ chức trên quảng trường từ năm 1992, hoặc ngày Độc lập 16/12, khi người dân đến đặt hoa ở chân tượng đài.

Tháng 10: nhiệt độ cao trung bình khoảng 17°C, thấp trung bình khoảng 5°C (số liệu 1991–2020). Quảng trường rộng, ít bóng cây, nắng trưa khá gắt dù trời mát, còn gió chiều thì lạnh nhanh.

Kinh nghiệm cho khách Việt

• Khu hành chính: chụp quảng trường và tượng đài thoải mái, nhưng không chụp cận lực lượng bảo vệ, cảnh sát và không tiến sát cổng tòa thị chính.
• Flycam: ở Kazakhstan, mọi flycam gắn camera đều phải đăng ký với cơ quan hàng không dân dụng; quảng trường cạnh cơ quan chính quyền là nơi không nên bay.
• Thái độ trang nghiêm: tượng đài Độc lập, Bình minh Tự do và Tagzym là nơi tưởng niệm. Không trèo lên bệ, không ngồi lên phù điêu.
• Trang phục: mặt bằng rộng, đi bộ nhiều: nên mang giày đế mềm, mũ chống nắng và áo khoác gió.
• Nhà vệ sinh: quảng trường không có nhiều tiện ích; nên tranh thủ ở bảo tàng, quán cà phê hoặc trung tâm thương mại gần đó trước khi đi bộ.

Câu hỏi thường gặp

“Người Vàng” trên tượng đài Độc lập là ai?

Đó là mô phỏng một chiến binh Saka được tìm thấy năm 1969 trong gò mộ Issyk gần Almaty, chôn cùng bộ giáp và rất nhiều đồ trang sức bằng vàng. Trên tượng đài, nhân vật đứng trên báo tuyết có cánh, biểu tượng sức mạnh của Kazakhstan.

Vào quảng trường Cộng hòa có mất phí không?

Không. Quảng trường là không gian công cộng, tham quan tự do. Chỉ các bảo tàng xung quanh mới bán vé, giá và giờ mở cửa nên kiểm tra trước khi đi.

Tham quan quảng trường mất bao lâu?

Khoảng 30–45 phút là đủ để đi quanh tượng đài và chụp ảnh. Nếu vào Bảo tàng Trung ương Nhà nước, nên dành thêm 1–2 giờ.

Điểm đến liên quan

• Du lịch Almaty: tổng quan thành phố
• Công viên 28 chiến sĩ Panfilov và nhà thờ Zenkov
• Đồi Kok Tobe và cáp treo
• Cẩm nang du lịch Kazakhstan

Vietkingtravel đang khảo sát và xây dựng hành trình Kazakhstan – Kyrgyzstan bay thẳng từ Hà Nội. Liên hệ Vietkingtravel để nhận thông tin lịch khởi hành.

Nguồn tham khảo

• Wikipedia tiếng Nga – Quảng trường Cộng hòa (Almaty)
• Wikipedia – Republic Square, Almaty
• Welcome.kz – Tượng đài Độc lập và quảng trường Cộng hòa
• Advantour – Quảng trường Cộng hòa
• Eurasia.Travel – Tượng đài Độc lập
• Wikipedia – Golden Warrior Monument
• Orda.kz – Tưởng nhớ sự kiện tháng 12/1986
• Zakon.kz – Tượng đài Täuelsizdik tany
• Tengrinews – Tòa thị chính Almaty sau phục dựng
• Informburo – Tòa thị chính sau sự kiện tháng 1/2022
• Wikipedia – Almaty (khí hậu)
• 24.kz – Quy định đăng ký flycam