Cách Islamabad khoảng 30 km, có một vùng mà trong hơn một nghìn năm, sinh viên từ nhiều nơi kéo tới để học. Đó là Taxila.
Với người Việt, đây có lẽ là di sản UNESCO của Pakistan đáng chú ý nhất — vì nó gắn trực tiếp với lịch sử Phật giáo.
Mục lục
Taxila không phải một địa điểm
Đây là cụm di chỉ trải trên một vùng rộng, gồm nhiều khu định cư và công trình thuộc các thời kỳ khác nhau. Các điểm chính:
- Bhir Mound — khu định cư sớm nhất, có từ khoảng thế kỷ 6 TCN.
- Sirkap — thành phố quy hoạch kiểu Hy Lạp, xây khoảng thế kỷ 2 TCN, với đường trục chính và các khối nhà vuông vắn.
- Sirsukh — thành phố thời Kushan.
- Dharmarajika — quần thể stupa lớn, được cho là có liên hệ với thời vua Ashoka.
- Tu viện Jaulian — tu viện Phật giáo trên đồi, còn nhiều tượng và phù điêu tại chỗ.
- Mohra Muradu — tu viện với stupa nhỏ được bảo tồn tốt.
Ngã tư của các nền văn minh
Taxila nằm trên tuyến đường nối tiểu lục địa Ấn Độ với Trung Á. Vì vậy nó lần lượt chịu ảnh hưởng của:
- Đế quốc Ba Tư (Achaemenid) từ thế kỷ 6 TCN.
- Hy Lạp — sau khi Alexander Đại đế đi qua vùng này năm 326 TCN, và sau đó là các vương quốc Hy Lạp-Bactria.
- Đế quốc Maurya của Ấn Độ — thời vua Ashoka, khi Phật giáo được bảo trợ mạnh.
- Đế quốc Kushan — giai đoạn nghệ thuật Gandhara phát triển rực rỡ nhất.
Chính sự chồng lớp này tạo ra nghệ thuật Gandhara — phong cách kết hợp chủ đề Phật giáo với kỹ thuật điêu khắc Hy Lạp-La Mã. Những pho tượng Phật có nếp áo rủ kiểu tượng cổ điển châu Âu chính là sản phẩm của vùng này.
Trung tâm học thuật
Taxila được nhắc trong nhiều nguồn cổ như một nơi tập trung việc học. Các môn được nhắc tới gồm y học, ngữ pháp Sanskrit, triết học, thiên văn và binh pháp.
Cần nói rõ: giới sử học hiện nay thảo luận về việc Taxila có phải là một “trường đại học” theo nghĩa hiện đại hay không — nhiều khả năng đó là tập hợp các thầy dạy và tu viện hơn là một cơ sở có tổ chức thống nhất. Nhưng vai trò trung tâm tri thức của vùng này thì được ghi nhận rộng rãi.
Bảo tàng Taxila
Bảo tàng tại chỗ là một trong những bảo tàng khảo cổ quan trọng nhất Pakistan, lưu giữ bộ sưu tập lớn về nghệ thuật Gandhara: tượng Phật, phù điêu kể chuyện tiền thân, đồ trang sức, tiền cổ và đồ gốm.
Với người quan tâm lịch sử Phật giáo, đây là điểm dừng quan trọng nhất ở Taxila.
Đi Taxila
Từ Islamabad khoảng 30 – 40 phút xe. Đây là chuyến đi trong ngày dễ nhất trong toàn bộ danh sách di sản UNESCO của Pakistan.
Cần cả ngày nếu muốn xem nhiều điểm — các di chỉ nằm cách nhau vài cây số, phải di chuyển bằng xe.
Mùa đi: tháng 10 – 3. Mùa hè ở Punjab rất nóng, và phần lớn di chỉ là khu vực ngoài trời.
Bài liên quan
Vì sao Vietkingtravel viết loạt bài này
Ngày 22/9/2026 tại Hà Nội, Vietkingtravel (thuộc VINATAT Group) nhận phần điều phối khách mời và kết nối B2B cho hội nghị xúc tiến du lịch Việt Nam – Pakistan, do Đại sứ quán Pakistan tại Việt Nam tổ chức, Đại sứ quán Việt Nam tại Pakistan phối hợp, cùng CLB Lữ hành UNESCO Hà Nội. Chúng tôi ngồi đối diện 18 doanh nghiệp lữ hành Pakistan suốt một buổi sáng, gặp Đại sứ Kohdayar Marri và ông Hameedullah Nasar — Thư ký Văn hóa, Du lịch và Lưu trữ tỉnh Balochistan.
Loạt bài này không bán tour. Đội ngũ chúng tôi chưa từng đặt chân tới Pakistan; mọi dữ kiện đều dẫn từ nguồn quốc tế công khai (UNESCO, tài liệu du lịch bản địa Pakistan) và tài liệu do chính các đối tác Pakistan cung cấp tại sự kiện. Chúng tôi viết vì tiếng Việt gần như chưa có nội dung tử tế về đất nước này.
Vietkingtravel — Công ty TNHH Du lịch và Công nghệ Việt Nam. Giấy phép lữ hành quốc tế số 01-1082/2018/TCDL-GP LHQT.
