Ở Việt Nam, nhắc tới ngựa là nghĩ tới đường đua, cưỡi ngựa chụp ảnh ở vùng cao. Ở Kazakhstan, ngựa vừa là bạn đồng hành của người du mục, vừa là món ăn trang trọng trên mâm tiệc. Khách Việt sang Almaty sẽ gặp thịt ngựa ở nhà hàng, ở chợ, trong bữa tiệc. Bài này giúp anh chị biết thịt ngựa Kazakhstan có những món gì, vì sao người dân quý nó, và nên thử thế nào cho khỏi ngợp.
Mục lục
Vì sao người Kazakhstan ăn thịt ngựa?
Người Kazakh có gốc du mục trên thảo nguyên. Theo Wikipedia, ngựa được nuôi để làm phương tiện đi lại, lấy da lông và làm thức ăn; ngựa dành để mổ được chăm ăn riêng. Thịt ngựa và thịt cừu là hai loại thịt phổ biến nhất, thường luộc thành miếng lớn, và thịt ngựa là món thịt chính trong các dịp lễ tết.
Ngoài thịt, ngựa còn cho sữa. Sữa ngựa lên men gọi là kymyz (hay kumis), vị chua, hơi sủi, theo Kazakhstan Tourism. Người dân coi đây là thức uống tốt cho sức khỏe và uống thường xuyên.
Người Kazakhstan ăn bao nhiêu thịt ngựa?
Không chỉ là truyền thống, thịt ngựa đang được ăn nhiều hơn. Theo Tân Hoa xã dẫn số liệu thống kê chính thức của Kazakhstan:
- Năm 2025, bình quân mỗi người ăn 7,63 kg thịt ngựa, mức cao kỷ lục.
- Thịt ngựa chiếm khoảng 9% tổng lượng thịt trong bữa ăn của người dân, cũng là mức kỷ lục. Tổng lượng thịt bình quân là 84,4 kg mỗi người một năm.
- Riêng quý 4/2025, mỗi người ăn 2,35 kg thịt ngựa, tăng 10,7% so với cùng kỳ, mức cao nhất của một quý trong ít nhất 15 năm.
- Một phần lý do: giá thịt bò, thịt cừu tăng nhanh hơn giá thịt ngựa và thịt gia cầm, nên người dân ăn ít bò, cừu, lợn hơn.
Các món thịt ngựa nên biết
| Món | Là gì |
|---|---|
| Kazy | Xúc xích làm từ thịt và mỡ sườn ngựa, có thể luộc, hun khói hoặc phơi khô; thường thái lát đặt trên beshbarmak hoặc ăn nguội. Theo Wikipedia, xưa chỉ nhà khá giả mới có kazy. |
| Shuzhuk | Một loại xúc xích thịt ngựa khác, thường chắc hơn kazy. |
| Karta | Phần ruột ngựa được ướp, nhiều mỡ, được quý vì kết cấu riêng; hay dọn cùng kazy. |
| Zhal | Mỡ cổ ngựa (phần dưới bờm) hun khói. Theo Wikipedia, món này dành cho khách đặc biệt, khách quý. |
| Zhaya | Thịt hông, đùi sau của ngựa, ướp muối và hun khói. |
| Sür et | Thịt ngựa ướp muối, hun khói bằng củi cây du, cây bách xù hoặc cỏ thơm. |
| Beshbarmak | Món quốc gia: thịt luộc (ngựa, cừu hoặc bò) đặt trên những lá mì dẹt luộc, rưới hành. Bản truyền thống hay có thịt ngựa và kazy. |
| Sorpa | Nước dùng thịt, rót ra bát, uống kèm bữa thịt luộc. |
Tên gọi và cách làm mỗi vùng, mỗi nhà có khác nhau đôi chút. Khi ngồi vào bàn, hỏi chủ nhà hoặc hướng dẫn viên món nào là món nào, họ thường rất vui khi được kể.
Ăn thịt ngựa ở đâu?
- Nhà hàng món Kazakh ở Almaty: thực đơn thường có beshbarmak và các món thịt ngựa. Nếu có đĩa thịt nguội nhiều loại, gọi một đĩa nhỏ là cách thử nhiều món một lúc.
- Chợ Xanh (Green Bazaar): khu thịt có các quầy bán thịt ngựa, kazy, shuzhuk. Đây là chỗ dễ nhìn tận mắt các loại xúc xích ngựa trước khi ăn.
- Bữa tiệc, bữa ăn với gia đình bản địa: thịt ngựa luộc, kazy thường xuất hiện khi chủ nhà muốn tiếp khách trọng thị.
Lời khuyên cho khách Việt
- Thử ít trước. Kazy, zhal, karta khá béo. Người chưa quen nên ăn vài lát cùng bánh mì, rau, hành rồi mới ăn nhiều.
- Không ăn được thịt ngựa cũng không sao. Beshbarmak có thể làm bằng thịt cừu hoặc bò. Báo trước với hướng dẫn viên hoặc nhà hàng khi đặt bữa.
- Thịt lợn ít gặp ở nhà hàng món Kazakh. Theo điều tra dân số năm 2021, khoảng 69,3% dân số Kazakhstan theo đạo Hồi, nên các món truyền thống xoay quanh thịt ngựa, cừu, bò.
- Kymyz nên uống thử một ngụm trước. Vị chua, hơi sủi, có người thích ngay, có người không quen. Người có bụng yếu nên uống ít.
- Muốn mang về làm quà: kazy hút chân không có bán ở Chợ Xanh. Trước khi mua, hãy tìm hiểu quy định kiểm dịch của Việt Nam với thịt chế biến mang theo người.
Góc nhìn của người làm du lịch
Với tôi, món ăn bản địa không chỉ để lấy cảm giác lạ. Nó là cách nhanh nhất để hiểu một dân tộc sống thế nào. Một miếng kazy trên bàn tiệc Kazakh mang theo cả lịch sử chăn ngựa trên thảo nguyên và mùa đông dài phải dự trữ thịt. Khách hiểu điều đó thì ăn sẽ thấy khác.
Câu hỏi thường gặp
Thịt ngựa Kazakhstan có những món gì?
Các món phổ biến gồm xúc xích kazy, shuzhuk, karta (ruột ngựa), zhal (mỡ cổ ngựa hun khói), zhaya (thịt hông hun khói) và beshbarmak. Nước dùng sorpa và sữa ngựa lên men kymyz thường đi kèm.
Người Kazakhstan ăn bao nhiêu thịt ngựa mỗi năm?
Theo số liệu thống kê chính thức được Tân Hoa xã dẫn lại, năm 2025 bình quân mỗi người ăn 7,63 kg thịt ngựa, chiếm khoảng 9% tổng lượng thịt.
Không ăn thịt ngựa thì đi Kazakhstan có khó không?
Không khó. Beshbarmak, cơm plov và thịt xiên nướng đều có bản thịt cừu hoặc bò. Chỉ cần báo trước khi đặt bữa.
Bài liên quan
- Cẩm nang du lịch Kazakhstan – Kyrgyzstan: trọn bộ bài viết theo hành trình
- Chợ Xanh (Green Bazaar) Almaty: lịch sử, mua gì, kinh nghiệm
- Lều yurt Kazakhstan: ngôi nhà du mục thành di sản UNESCO
- Làng Huns Almaty: trải nghiệm văn hóa du mục Kazakh
- Du lịch Almaty: cẩm nang thành phố
Vietkingtravel đang khảo sát và xây dựng hành trình Kazakhstan – Kyrgyzstan bay thẳng từ Hà Nội. Liên hệ Vietkingtravel để nhận thông tin lịch khởi hành.
Nguồn tham khảo
- Xinhua: tiêu thụ thịt ngựa ở Kazakhstan đạt kỷ lục năm 2025
- Kazakhstan Tourism: các món ăn truyền thống
- Wikipedia: ẩm thực Kazakh
- National Geographic: Kazakhstan, nơi ngựa được tôn kính và cũng được ăn
- Wikipedia: Hồi giáo ở Kazakhstan (điều tra dân số 2021)
