Trưa 11/10/2026, trong chuyến khảo sát tuyến Kazakhstan – Kyrgyzstan của Vietkingtravel, đoàn tôi đi qua một vườn táo rồi vào một khu lều yurt ở Talgar, thị trấn dưới chân núi, cách Almaty khoảng 30 km đường bộ (chừng nửa tiếng xe). Lều trắng, viền hoa văn đỏ, cây xung quanh đã ngả vàng. Đứng giữa khu lều, tôi hiểu vì sao người Kazakh gọi đây là “ngôi nhà”: tròn, tháo ra mang đi được, và dựng lại ở đâu cũng thành nhà.
Talgar không chỉ có lều. Đây cũng là nơi đặt chi nhánh Viện nghiên cứu cây ăn quả Kazakhstan, đang trồng lại giống táo Aport nổi tiếng của Almaty.
Mục lục
Lều yurt là gì?
Lều yurt (tiếng Kazakh là kiiz üy, nghĩa là “nhà nỉ”) là ngôi nhà truyền thống của người du mục Kazakh và Kyrgyz. Lều có khung gỗ tròn, phủ nỉ làm từ lông cừu, buộc bằng dây, và tháo lắp được trong thời gian ngắn để mang theo đàn gia súc từ đồng cỏ này sang đồng cỏ khác.
Một chiếc yurt gồm những gì?
| Bộ phận | Là gì |
|---|---|
| Kerege | Vách lưới bằng gỗ, gập mở như đàn accordion. Lều thường ghép từ 6 hoặc 8 tấm, hiếm khi 12 tấm. |
| Uyk | Những thanh gỗ cong làm mái, chạy từ vách lên đỉnh lều. |
| Shanyrak (Kyrgyz gọi là tunduk) | Vòng tròn gỗ trên đỉnh lều, nơi các thanh mái cắm vào. Ở giữa để hở cho ánh sáng vào và khói bếp thoát ra. |
| Nỉ phủ ngoài | Lớp nỉ lông cừu giữ ấm mùa đông, chắn gió trên thảo nguyên. |
Từ lều du mục lên quốc huy, quốc kỳ
- Quốc huy Kazakhstan (thông qua năm 1992) lấy shanyrak làm hình trung tâm, các thanh uyk tỏa ra như tia nắng. Theo trang chính thức của Phủ Tổng thống Kazakhstan, shanyrak tượng trưng cho ngôi nhà chung của mọi người sống trên đất nước này.
- Quốc kỳ Kyrgyzstan (thông qua ngày 3/3/1992) có mặt trời vàng 40 tia, ở giữa là hình cách điệu tunduk, chính là đỉnh lều yurt.
- Năm 2014, UNESCO đưa “Tri thức và kỹ năng truyền thống làm lều yurt của người Kyrgyz và Kazakh” vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. UNESCO gọi lều yurt là biểu tượng của gia đình và lòng hiếu khách, gắn với bản sắc của hai dân tộc.
- Làm lều là việc của cả nam lẫn nữ: đàn ông làm khung gỗ và các chi tiết gỗ, da, xương, kim loại; phụ nữ làm nỉ, dệt và trang trí.
Ngủ lều yurt: khách Việt cần biết
- Đêm lạnh: tháng 10 vùng núi về đêm có thể dưới 0°C. Hỏi trước lều có bếp sưởi, chăn dày không; mang đồ giữ nhiệt.
- Nhà vệ sinh, ổ cắm thường ở khu riêng, không trong lều. Sạc đầy mọi thứ từ chiều.
- Hỏi trại có mở cửa không: nhiều trại lều yurt ở Kyrgyzstan đóng cửa từ tháng 10.
- Xin phép trước khi quay, chụp bên trong lều của người dân.
Tôi làm du lịch 15 năm, ngủ qua đủ loại khách sạn. Nhưng thứ khách nhớ lâu thường là một đêm ngủ dưới đỉnh lều nhìn thấy sao. Kazakhstan và Kyrgyzstan có thứ đó, và nó đã được cả thế giới công nhận.
Câu hỏi thường gặp
Lều yurt có phải di sản UNESCO không?
Có. Năm 2014, tri thức và kỹ năng truyền thống làm lều yurt của người Kyrgyz và Kazakh được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Gần Almaty có chỗ xem lều yurt không?
Có. Khu Talgar cách Almaty khoảng 30 km, và làng du mục Huns cách khoảng 40 km đều có lều yurt cho khách tham quan.
Bài liên quan
- Làng du mục Huns gần Almaty
- Làng Bokonbaeva: đại bàng, suối nóng, lều du mục
- Du lịch Almaty: cẩm nang thành phố
- Du lịch Kyrgyzstan
Vietkingtravel đang khảo sát và xây dựng hành trình Kazakhstan – Kyrgyzstan bay thẳng từ Hà Nội. Liên hệ Vietkingtravel để nhận thông tin lịch khởi hành.
Nguồn tham khảo
- UNESCO: tri thức và kỹ năng làm lều yurt của người Kyrgyz và Kazakh
- Tengrinews: UNESCO công nhận lều yurt
- Akorda: Quốc huy Kazakhstan
- CIA World Factbook: Quốc kỳ Kyrgyzstan
- Eurasia Travel: Quốc kỳ Kyrgyzstan
- Ertegiler: lều yurt, niềm tự hào người Kazakh
- Notre Dame: dựng lều yurt
- Astana Times: chương trình hồi sinh táo Aport
- Rome2Rio: Almaty đi Talgar
