Ga Bích Sắc Trại Mông Tự và đường sắt Điền – Việt

“Sang Trung Quốc thì xem cái gì hả cháu? Toàn phố xá cả thôi chứ gì.”

Câu này chúng tôi nghe nhiều, thường là từ các bác đã ngoài sáu mươi, đang phân vân có nên đi chuyến đầu tiên hay không.

Ở tuyến Châu Hồng Hà có một chỗ trả lời được câu đó mà không cần khoa trương. Một sân ga nhỏ ở Mông Tự, mái ngói, tường vàng, cửa vòm kiểu Pháp, đứng lặng giữa đồi cỏ. Tên nó là Bích Sắc Trại (碧色寨).

Và chuyện đáng kể nhất về nó không nằm ở kiến trúc.

Đường ray chạy qua sân ga đó, kéo dài về phía nam, qua Hà Khẩu, qua Lào Cai, xuôi tiếp — và đầu bên kia của nó là Hải Phòng.

Người Việt đứng ở Mông Tự, nhìn xuống đường ray dưới chân, là đang nhìn một mảnh lịch sử của chính nước mình.

Bài này kể đủ: ga ở đâu, đi lúc nào, xem gì — và cả phần lịch sử không đẹp mà nhiều nơi bỏ qua khi giới thiệu điểm này.

Ga Bích Sắc Trại Mông Tự nằm ở đâu, đi mất bao lâu

Ga nằm ở Mông Tự (蒙自), thành phố thủ phủ của Châu Hồng Hà, cách trung tâm thành phố khoảng 30 phút đi taxi.

Mông Tự là điểm cuối trong hầu hết các chương trình đường bộ qua cửa khẩu Lào Cai. Nó cũng là quê gốc của món bún qua cầu, và có hồ Nam Hồ nằm ngay giữa lòng thành phố.

Vài con số để anh chị hình dung vị trí:

Chặng	Thời gian
Côn Minh – Mông Tự	khoảng 69 phút bằng tàu cao tốc
Mông Tự – Bình Biên	khoảng 40 phút bằng cao tốc đường bộ
Trung tâm Mông Tự – ga Bích Sắc Trại	khoảng 30 phút taxi

Chỗ này đẹp nhất vào sáng sớm. Nắng xiên ngang, sân ga vắng, chưa có đoàn nào tới. Đi buổi trưa thì nắng gắt và người đông hơn, ảnh cũng bệt.

Tổng quan về thành phố Mông Tự, chúng tôi đã có bài riêng trên website từ trước: Mông Tự — thành phố yên bình, thủ phủ của Châu Hồng Hà. Bài anh chị đang đọc chỉ đi sâu vào một điểm: cái ga.

Vì sao một cái ga ở Vân Nam lại xây theo kiểu Pháp

Đây là câu hỏi ai đứng ở đó cũng bật ra. Câu trả lời không dễ chịu.

Cuối thế kỷ 19, người Pháp muốn một con đường sắt nối thuộc địa Đông Dương lên thẳng Vân Nam. Năm 1898, triều đình Mãn Thanh bị ép nhượng quyền xây tuyến đường này. Công trình khởi công năm 1901 và hoàn thành năm 1910, sau chín năm.

Tuyến đó tên là đường sắt Điền – Việt (“Điền” là tên gọi cổ của Vân Nam). Nó được ghi nhận là tuyến đường sắt quốc tế đầu tiên của Trung Quốc.

Cụm nhà ga, kho hàng, nhà nhân viên ở Bích Sắc Trại được dựng theo kiểu Pháp cùng thời kỳ đó và còn khá nguyên vẹn tới nay. Chính vì thế nơi này từng được gọi là “tiểu Paris phương Đông”.

Nói cho rõ một chỗ: các nguồn Trung Quốc mô tả sân ga này từng được dùng làm bối cảnh quay phim điện ảnh. Tên phim thì mỗi nguồn ghi một kiểu, nên chúng tôi không chốt tên phim nào trong bài. Anh chị nghe hướng dẫn viên tại chỗ kể sẽ chính xác hơn.

Đầu bên kia đường ray là Hải Phòng — đây mới là phần đáng đi

Phần lớn khách tới đây chụp ảnh cái nhà ga vàng rồi đi. Bỏ mất chuyện hay nhất.

Đường sắt Điền – Việt dài 854km. Trong đó, đoạn trên đất Vân Nam từ Côn Minh xuống Hà Khẩu dài 465km. Làm phép trừ đơn giản, gần 389km còn lại nằm trên đất Việt Nam — chạy từ Lào Cai, qua Hà Nội, xuống Hải Phòng.

Nghĩa là con đường sắt này chưa bao giờ là chuyện riêng của Trung Quốc. Nó là một tuyến liền mạch, hai đầu hai nước, và nó đi xuyên qua đúng cái cửa khẩu mà đoàn của anh chị vừa bước qua vài hôm trước: Hà Khẩu.

Anh chị hình dung lại lộ trình chuyến đi của mình. Xe khởi hành từ Hà Nội, lên Lào Cai, qua cửa khẩu sang Hà Khẩu, chạy tiếp vào Bình Biên, Kiến Thủy, Di Lặc, rồi tới Mông Tự.

Hơn một trăm năm trước, đã có một con đường đi gần đúng như thế. Bằng đường ray. Bằng những đoàn tàu nhỏ chở hàng và chở người, từ cảng Hải Phòng ngược lên tới Côn Minh.

Đứng ở sân ga Bích Sắc Trại nhìn xuống hai thanh ray, cái anh chị nhìn thấy không phải một điểm chụp ảnh. Là một đầu của sợi dây mà đầu kia buộc vào thành phố cảng ở nhà.

Đây là loại chuyện mà về tới hội hưu, hội đồng ngũ, anh chị kể ra thì cả bàn im nghe. Không phải chuyện “bên đó phố xá đẹp lắm” — chuyện đó ai kể cũng được.

Khổ ray một mét: vì sao đoàn tàu ở đây nhỏ hơn tàu bình thường

Chi tiết nhỏ này ít người để ý, mà nhìn ra rồi thì thấy rõ mồn một.

Đường sắt tiêu chuẩn quốc tế có khổ ray 1.435mm. Đường sắt Điền – Việt dùng khổ ray hẹp, chỉ 1 mét.

Lý do là địa hình. Tuyến này phải cắt ngang vùng núi non hiểm trở của Vân Nam, vòng vèo, dốc, nhiều cầu và hầm. Ray hẹp thì bán kính cua nhỏ hơn, thi công qua núi dễ hơn.

Cho nên toa tàu chạy trên tuyến này nhỏ hơn tàu thường. Người Việt lớn tuổi ở miền Bắc quen với tuyến Hà Nội – Lào Cai sẽ thấy quen mắt, vì cùng một họ đường ray hẹp thời thuộc địa.

Anh chị đứng ở sân ga, nhìn khoảng cách giữa hai thanh ray, ước chừng bằng một sải tay. Đó là thứ quyết định toàn bộ hình dáng của tuyến đường này suốt hơn một thế kỷ.

Phần lịch sử không đẹp: cái giá bằng người

Chỗ này chúng tôi phải nói, dù nó không giúp bán tour dễ hơn.

Công trường xây tuyến Điền – Việt được người đời sau tóm lại bằng một câu truyền miệng ở Trung Quốc: “một chiếc đinh, một giọt máu; một thanh tà vẹt, một mạng người”.

Chín năm thi công qua núi cao, vực sâu, rừng thiêng nước độc. Công nhân chết vì tai nạn, vì sốt rét, vì kiệt sức.

Về số người chết, chúng tôi không đưa ra một con số nào. Lý do rất đơn giản: các nguồn chênh nhau quá xa. Có nguồn ghi khoảng 12.000 người, có nguồn ghi tới khoảng 80.000 người. Chênh nhau gấp mấy lần thì không con số nào trong đó đáng được in ra như sự thật đã chốt.

Cái nói được, và đủ để hiểu, là: hàng chục nghìn người đã bỏ mạng trên công trường này.

Chúng tôi kể phần này ra vì hai lý do.

Thứ nhất, đứng ở một nơi mà không biết nó được dựng lên bằng cái gì thì chuyến đi chỉ còn là chụp ảnh.

Thứ hai, đây đúng là cách chúng tôi làm việc: có gì nói nấy, không chắc thì nói là không chắc. Anh chị đọc thêm cách chúng tôi xử lý những chỗ chưa có bằng chứng ở bài đi Vân Nam có bị lừa không.

“Tiểu Paris phương Đông” — đừng kỳ vọng sai

Cái tên nghe rất kêu. Nên phải nói trước cho sòng phẳng để anh chị không hụt hẫng.

Bích Sắc Trại không phải một thị trấn Pháp. Nó là một cụm công trình nhà ga: nhà ga chính, kho hàng, dãy nhà cũ, sân ga và đường ray, nằm trên một khu đất thoáng.

Quy mô nhỏ. Đi hết một vòng không mất nhiều thời gian.

Cái đáng giá của nó là độ nguyên vẹn và cái không khí: màu vàng của tường, mái ngói, biển tên ga, đường ray mọc cỏ ven mép, đồi thoai thoải phía sau. Ảnh chụp ở đây ra rất khác với ảnh phố xá Trung Quốc mà hàng xóm anh chị hay đăng.

Nếu anh chị đi để tìm một khu phố Tây sầm uất thì đây không phải chỗ đó. Nếu đi để đứng vào một khoảng lặng cũ kỹ và nghe một câu chuyện, thì đáng.

Sáu lưu ý thật trước khi tới sân ga đó

1. Đi sáng sớm. Nắng đẹp, vắng người, mát. Đây là lưu ý đáng giá nhất trong sáu cái.

2. Đi giày đế bằng. Sân ga rải đá dăm, có đoạn đường ray, mặt đất không phẳng. Cô chú lớn tuổi đi giày cứng, đế bằng, bước thong thả là ổn.

3. Không đứng lâu giữa đường ray. Nghe thì hiển nhiên, nhưng vì chỗ này chụp ảnh đẹp nên nhiều người quên. Cứ theo hướng dẫn của người dẫn đoàn tại chỗ.

4. Cầm ít tiền mặt nhân dân tệ. Quầy nhỏ, hàng nước quanh khu vực này nhiều nơi chưa nhận mã QR của thẻ nước ngoài.

5. Đừng trông vào Google Maps. Google bị chặn ở Trung Quốc, cùng với Facebook, YouTube và một số ứng dụng khác. Đi theo đoàn có hướng dẫn viên thì không phải lo, còn tự đi thì phải chuẩn bị ứng dụng bản đồ nội địa trước.

6. Về giá vé: chúng tôi không in con số trong bài này. Vé tham quan ở Trung Quốc thay đổi theo mùa và theo năm. Đưa một con số cũ ra rồi anh chị tới nơi thấy khác thì phiền hơn là không đưa. Cần con số đúng tại thời điểm đi, gọi hỏi trước khi đặt.

Ga này nằm ở đâu trong lịch trình tour

Nói thẳng luôn, không vòng vo.

Mông Tự có mặt trong cả ba chương trình đường bộ tuyến Châu Hồng Hà mà chúng tôi đang bán:

Chương trình	Thời lượng	Giá niêm yết
Hà Khẩu – Bình Biên – Mông Tự	2 ngày 1 đêm	1.995.000đ
Bình Biên – Kiến Thủy – Khai Viễn – Mông Tự	3 ngày 3 đêm	3.389.998đ
Bình Biên – Di Lặc – Kiến Thủy – Khai Viễn – Mông Tự	4 ngày 4 đêm	4.750.000đ

Ga Bích Sắc Trại là điểm nhấn của vùng Mông Tự. Nhưng từng đợt khởi hành có thể sắp xếp điểm dừng khác nhau, tùy thời gian qua cửa khẩu, thời tiết và tình trạng mở cửa của điểm tham quan.

Cho nên nếu anh chị đi vì cái ga này, đừng đoán theo bài viết. Hỏi thẳng trước khi đặt cọc: đợt khởi hành ngày đó có dừng ở Bích Sắc Trại không, dừng bao lâu.

Muốn xem trước toàn bộ năm điểm của tuyến, anh chị đọc bài tour Châu Hồng Hà là đi những đâu. Muốn biết trong mức 4.750.000đ có những gì thì xem bài tour Châu Hồng Hà 4.750.000đ gồm những gì. Còn chọn tháng nào đi cho dễ chịu thì có bài riêng: du lịch Vân Nam mùa nào đẹp nhất.

Hỏi nhanh, đáp thẳng

Ga Bích Sắc Trại Mông Tự có gì đáng xem?

Một cụm nhà ga kiến trúc Pháp còn khá nguyên vẹn trên tuyến đường sắt Điền – Việt, từng được gọi là “tiểu Paris phương Đông”. Điểm đáng kể nhất không phải kiến trúc mà là lịch sử: đường ray chạy qua đây nối tiếp về phía Hà Khẩu, Lào Cai và xuống tận Hải Phòng.

Đường sắt Điền – Việt dài bao nhiêu, xây năm nào?

Toàn tuyến dài 854km, trong đó đoạn trên đất Vân Nam từ Côn Minh xuống Hà Khẩu dài 465km. Pháp ép triều đình Mãn Thanh nhượng quyền xây năm 1898, khởi công 1901, hoàn thành 1910 — mất chín năm.

Vì sao đường sắt này có khổ ray chỉ 1 mét?

Vì địa hình núi non hiểm trở của Vân Nam. Khổ ray hẹp 1 mét thay vì 1.435mm tiêu chuẩn giúp tuyến đường ôm cua gấp và thi công qua núi dễ hơn. Đó cũng là lý do toa tàu chạy tuyến này nhỏ hơn tàu thường.

Có bao nhiêu công nhân chết khi xây tuyến đường sắt này?

Không có con số thống nhất. Các nguồn chênh nhau rất xa — có nguồn ghi khoảng 12.000, có nguồn ghi tới khoảng 80.000 — nên chúng tôi không chốt một con số nào. Nói được là hàng chục nghìn người đã bỏ mạng trên công trường trong chín năm thi công.

Nên tới ga Bích Sắc Trại vào lúc nào trong ngày?

Sáng sớm. Vắng người, nắng xiên đẹp, và mát hơn. Ga cách trung tâm Mông Tự khoảng 30 phút taxi, nên nếu đi tự túc thì phải trừ hao thời gian di chuyển cả hai chiều.

Muốn đứng ở sân ga đó, hãy hỏi trước một câu

Bài này không mời anh chị đặt tour ngay. Nó chỉ đưa cho anh chị một câu hỏi cụ thể để gọi đi.

Câu đó là: “Đợt khởi hành ngày… có dừng ở ga Bích Sắc Trại không? Dừng khoảng bao lâu?”

Hỏi đúng câu này, anh chị sẽ nhận được câu trả lời có hoặc không, chứ không phải một đoạn quảng cáo. Người trực máy có lịch trình từng đợt trong tay.

Gọi hoặc nhắn Zalo 0938.345.222. Tiện thể hỏi luôn phần giấy tờ — tuyến Châu Hồng Hà đi bằng giấy thông hành, không phải xin visa Trung Quốc, nhưng phần giấy tờ cụ thể cho từng trường hợp, anh chị gọi 0938.345.222 để được hướng dẫn đúng theo thời điểm đặt.

Hai chương trình có Mông Tự trong lịch trình để anh chị mở ra đọc trước khi gọi: Bình Biên – Di Lặc – Kiến Thủy – Khai Viễn – Mông Tự 4 ngày 4 đêm, 4.750.000đ và bản ngắn Hà Khẩu – Bình Biên – Mông Tự 2 ngày 1 đêm, 1.995.000đ.

Chúng tôi không hứa rẻ nhất. Chúng tôi chỉ hứa nói thật — kể cả phần con số mà chính chúng tôi chưa chốt được.