Khi người Ai Cập đang xây kim tự tháp, ở lưu vực sông Ấn đã có một thành phố với đường kẻ ô vuông, hệ thống thoát nước có nắp đậy và nhà tắm trong từng nhà.
Thành phố đó là Mohenjo-daro.
Mục lục
Con số cơ bản
- Xây dựng: khoảng năm 2500 trước Công nguyên.
- Vị trí: tỉnh Sindh, miền nam Pakistan, gần sông Ấn.
- Phát hiện: năm 1922, bởi nhà khảo cổ R. D. Banerji.
- Công nhận UNESCO: năm 1980.
- Tên gọi: “Mohenjo-daro” trong tiếng Sindh nghĩa là “gò của người chết”. Tên gốc của thành phố thời nó còn sống thì không ai biết.
Điều khiến các nhà khảo cổ kinh ngạc
Quy hoạch. Thành phố được chia thành các ô vuông bởi các con đường cắt nhau vuông góc — nghĩa là nó được thiết kế trước khi xây, chứ không mọc dần lên.
Thoát nước. Hầu như mỗi ngôi nhà đều nối với hệ thống cống chạy dưới đường, có nắp đậy. Đây là điều mà nhiều thành phố châu Âu phải đợi tới thế kỷ 19 mới có.
Gạch chuẩn hóa. Gạch nung dùng ở Mohenjo-daro có kích thước theo tỷ lệ thống nhất, và tỷ lệ đó giống với gạch tìm thấy ở Harappa cách hàng trăm cây số — cho thấy có một hệ đo lường chung.
Đại Bể Tắm (Great Bath). Bể nước lớn xây bằng gạch, chống thấm bằng nhựa đường, có bậc lên xuống hai đầu. Công dụng chính xác vẫn đang được tranh luận — phần lớn giả thuyết cho rằng nó có ý nghĩa nghi lễ.
Những gì chưa giải mã được
Đây là phần thú vị nhất về nền văn minh sông Ấn.
Chữ viết của họ vẫn chưa đọc được. Hàng nghìn con dấu khắc ký hiệu đã được tìm thấy, nhưng chưa ai giải mã được hệ chữ này — một phần vì các văn bản quá ngắn và không có văn bản song ngữ nào để đối chiếu.
Không tìm thấy cung điện hay đền lớn. Khác hẳn Ai Cập hay Lưỡng Hà, Mohenjo-daro không có công trình nào rõ ràng là cung vua hay đền thờ trung tâm. Cũng không tìm thấy dấu hiệu của quân đội quy mô lớn.
Vì sao thành phố bị bỏ. Nền văn minh sông Ấn suy tàn vào khoảng 1900 – 1700 TCN. Nguyên nhân vẫn đang được thảo luận, với các giả thuyết về biến đổi khí hậu, dòng sông đổi hướng, hoặc kết hợp nhiều yếu tố.
Tới Mohenjo-daro
Di chỉ nằm ở huyện Larkana, tỉnh Sindh. Từ Karachi đi đường bộ mất khoảng 6 – 7 tiếng. Có sân bay nhỏ tại Mohenjo-daro nhưng lịch bay hạn chế.
Tại chỗ có bảo tàng trưng bày hiện vật tìm được, trong đó có bản sao của hai hiện vật nổi tiếng nhất: tượng “Priest-King” (Vua-Tư tế) và tượng đồng “Dancing Girl” (Thiếu nữ múa). Bản gốc hiện được lưu giữ tại các bảo tàng quốc gia.
⚠️ Đi mùa nào và chuẩn bị gì
Tháng 11 – 2. Đây là điều bắt buộc phải tuân theo.
Mohenjo-daro nằm ở vùng đồng bằng Sindh — một trong những nơi nóng nhất Pakistan. Vào mùa hè, nhiệt độ ở khu vực này có thể vượt xa mức chịu đựng thông thường, và di chỉ là khu vực ngoài trời, gần như không có bóng mát.
Mang mũ, nước, kem chống nắng. Đi vào sáng sớm.
Mối lo về bảo tồn
Di chỉ này đang đối mặt với các vấn đề nghiêm trọng: nhiễm mặn làm gạch cổ mục dần, mực nước ngầm dâng, và thiệt hại từ các đợt mưa lũ lớn. UNESCO và giới chuyên môn đã nhiều lần cảnh báo về tình trạng xuống cấp.
Đây là điều đáng biết khi tới: những gì đang đứng đó không chắc sẽ còn nguyên trong vài chục năm nữa.
Bài liên quan
Vì sao Vietkingtravel viết loạt bài này
Ngày 22/9/2026 tại Hà Nội, Vietkingtravel (thuộc VINATAT Group) nhận phần điều phối khách mời và kết nối B2B cho hội nghị xúc tiến du lịch Việt Nam – Pakistan, do Đại sứ quán Pakistan tại Việt Nam tổ chức, Đại sứ quán Việt Nam tại Pakistan phối hợp, cùng CLB Lữ hành UNESCO Hà Nội. Chúng tôi ngồi đối diện 18 doanh nghiệp lữ hành Pakistan suốt một buổi sáng, gặp Đại sứ Kohdayar Marri và ông Hameedullah Nasar — Thư ký Văn hóa, Du lịch và Lưu trữ tỉnh Balochistan.
Loạt bài này không bán tour. Đội ngũ chúng tôi chưa từng đặt chân tới Pakistan; mọi dữ kiện đều dẫn từ nguồn quốc tế công khai (UNESCO, tài liệu du lịch bản địa Pakistan) và tài liệu do chính các đối tác Pakistan cung cấp tại sự kiện. Chúng tôi viết vì tiếng Việt gần như chưa có nội dung tử tế về đất nước này.
Vietkingtravel — Công ty TNHH Du lịch và Công nghệ Việt Nam. Giấy phép lữ hành quốc tế số 01-1082/2018/TCDL-GP LHQT.
